Orientalizm
Orientalizm (łac. wschodni) - fascynacja kulturą Wschodu, zwłaszcza indyjską, japońską, arabską, perską, chińską.
Orientalizm występował już w kulturze starożytnej. W średniowieczu, gdy Daleki Wschód był słabo znany uznawano go za bajeczną krainę szczęśliwości i dostatku. Wschód występuje bardzo często w romansie średniowiecznym, a także w barokowej epice.
W literaturze oświecenia zainteresowanie Wschodem zyskało nową postać. Wschód służył w niej jako zwierciadło cywilizacji, widać to szczególnie np. w Listach perskich Monteskiusza, powiastkach Woltera oraz twórczości Potockiego. Liczne motywy orientalne w sztuce, literaturze i zdobnictwie stanowiły w kulturze oświecenia element preromantyczny.
Druga połowa XVIII w. przyniosła szczególnie w Niemczech szybki rozwój orientalistyki i zainteresowania Wschodem. Powstały liczne przekłady z literatur orientalnych. Rozwój wiedzy o cywilizacjach Wschodu przyczynił się do upowszechnienia orientalizmu w literaturze romantycznej. Orientalność umożliwiała kreację pożądanych przez romantyków walorów literackich, lokalnego kolorytu, niepospolitego bohatera, odmiennego, tajemniczego i nieznanego świata. Obok ludowości, orientalizm stał się jednym z głównych atrybutów literatury romantycznej, znajdując wyraz w krytyce literackiej F.Schlegla i w twórczości wybitnych pisarzy epoki: Goethego (Dywan Wschodu i Zachodu), Byrona (Giaur), W.Hugo, w literaturze polskiej Adama Mickiewicza (Sonety krymskie), Juliusza Słowackiego (Ojciec zadżumionych).
W epoce wiktoriańskiej wybitnie silne w kulturze europejskiej były motywy indyjskie. Indiamii interesowali się: Nietzsche, Schopenhauer i Deussen. Wzmogły się one znacznie w okresie modernizmu i symbolizmu, łącząc się z ezoteryzmem i spirytualizmem. W polskiej literaturze przełomu XIX i XX wieku, orientalizm widoczny jest szczególnie w twórczości Antoniego Langego, Leśmiana, Wincentego Koraba-Brzozowskiego, Wacława Rolicz-Liedera.
Spinoza
Baruch Spinoza (ur. 24 listopada 1632, zm. 21 lutego 1677) - filozof niderlandzki.
Urodził się w Amsterdamie, w rodzinie żydowskiej. Znał biegle Talmud i kabalistykę; władał językami obcymi: hebrajskim, łaciną, francuskim, włoskim i hiszpańskim. Wykształcił się na optyka, do końca życia pracował wytwarzając soczewki.
Dzięki przyjaźni z uczonym, Franciszkiem van den Ende, zapoznał się z dziełami Giordano Bruno i filozofią Kartezjusza. Nieortodoksyjne poglądy Spinozy spowodowały oskarżenie go o herezję i wykluczenie z gminy żydowskiej. Przyjął wtedy łacińskie imię Benedykt. Nigdy potem Spinoza nie skłonił się ku żadnej religii, przez co odciął się od innych, zachowując kontakty i utrzymując korespondencję jedynie z grupą uczonych.
W 1659 roku zamieszkał na stałe w Hadze, nadal pracując w swym zawodzie i zajmując się filozofią. Zyskał sławę dzięki streszczeniu filozofii Kartezjusza (Zasady filozofii Kartezjusza w porządku geometrycznym wywiedzione - 1663), a także Traktatowi teologiczno-politycznemu z 1670 r., który znalazł się w indeksie ksiąg zakazanych.
Spinoza otrzymał ofertę objęcia katedry filozofii na uniwersytecie w Heidelbergu pod warunkiem niewyrażania treści antyreligijnych w swych wykładach, propozycję odrzucił. Nie przystał też na prośbę króla Ludwika XIV, który w zamian za zadedykowanie mu jednego z dzieł był gotów dać filozofowi dożywotnią pensję.
Spinoza zmarł w Hadze na gruźlicę. Pozostałe jego dzieła (Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, Traktat o poprawie umysłu, Traktat polityczny, Traktat krótki o Bogu, człowieku i jego szczęśliwości) zostały wydane pośmiertnie.
Jego podejście do problemów filozoficznych polegało na formułowaniu tzw. założeń pisanych w formie matematycznych pewników, generowaniu z nich twierdzeń, dowodzeniu ich na sposób matematyczny i wreszcie konfrontowaniu wniosków z tych twierdzeń ze znanymi sobie faktami. Tę metodę filozofowania nazwał more geometrico, gdyż przypominała ona konstrukcję geometrii Euklidesa, w której z kilku pewników tworzy się całą rozbudowaną naukę. Czytaj więcej
Człowiek który wiedział wszystko
Gottfried Wilhelm Leibniz, znany także pod nazwiskiem Leibnitz (ur. 1 lipca 1646 w Lipsku, zm. 14 listopada 1716 w Hanowerze) - filozof, matematyk, prawnik, inżynier-mechanik, fizyk i dyplomata, mówiono o nim “człowiek który wie wszystko”.
Leibniz urodził się w 1646 roku w Lipsku jako syn profesora filozofii miejscowego uniwersytetu. Wstępując na tutejszy Uniwersytet miał 15 lat. Po skończeniu studiów filozoficznych na uniwersytecie w Lipsku i napisaniu rozprawy naukowej pt. De principio individuali (1663), wyjechał bez zgody ojca do Heidelbergu, a potem Jeny, aby studiować nowożytną fizykę, matematykę i prawo. Po powrocie do rodzinnego Lipska przez jakiś czas pracował na uniwersytecie, ale praca ta nie satysfakcjonowała go. Po uzyskaniu tytułu doktora praw na podstawie rozprawy “De casibus perplexis in jure” (1667), wstąpił do służby dyplomatycznej i został wysłany na dwór Ludwika XIV. (którego usiłował skłonić do wyprawy na Egipt) oraz do Londynu. Swój pobyt w Paryżu (1672-1676) wyzyskał także dla spraw naukowych, nawiązując stosunki z uczonymi francuskimi. Na ten czas przypada wynalezienie przez niego rachunku różniczkowego i całkowego, ogłoszonych w rozprawach: “Nova methodus pro maximis et minimis” (1684) i “De geometria recondita et analysi indivisibilium atque infinitorum” (1686). Gdy książę Hanoweru, Georg Ludwig, rozpisał konkurs na swojego osobistego asystenta, Leibniz zdecydował się wziąć w nim udział. Po jego wygraniu stał się wieloletnim asystentem księcia, którą to funkcję sprawował aż do śmierci. Od r. 1676 sprawował obowiązki bibliotekarza i historiografa przy dworze hanowerskim. W tym okresie napisał: “Codex juris gentium diplomaticus” (1693-1700), “Accesiones historicae” (1698-1700), “Scriptores rerum Brunsvicensium illustrationi inservientes” (1707-1711). Pełnił też rolę nauczyciela jego dzieci oraz jeździł po całej Europie z tajnymi misjami dyplomatycznymi. Dzięki licznym podróżom i wizytom na dworach całej Europy miał okazję poznać wszystkich ważniejszych filozofów i naukowców swoich czasów.
Przyjaźnił się z Baruchem Spinozą. Jego wielkimi adwersarzami byli między innymi: Wolter (Kandyd jest satyrą, która wyśmiewa ideę najlepszego z możliwych światów) oraz Newton, z którym prowadził publiczny spór o to, kto jest twórcą rachunku różniczkowego.
Czytaj więcej
Filozofia Baroku
Reformacja stanowiła wyzwanie dla myśli katolickiej. Do walki z nią, jako z herezją stanęła Święta Inkwizycja. W 1600 roku na Campo di Fiori zginął na stosie Giordano Bruno. Swoje poglądy, sprzeczne z oficjalną wykładnią Kościoła, musiał odwołać Galileusz. W tym samym czasie Kartezjusz zwrócił uwagę na rolę wątpliwości w myśleniu i dał podstawy dla rozwoju oświeceniowego racjonalizmu. Blaise Pascal przedstawił człowieka jako istotę zagubioną, “trzcinę najwątlejszą w przyrodzie - ale trzcinę myślącą”; wykazał swoim zakładem “opłacalność” wiary w Boga, zgodnie z myślą “jeśli Bóg istnieje, a ty wierzysz - zyskujesz zbawienie i życie wieczne, jeśli wierzysz, a Boga nie ma - nic nie tracisz. Natomiast jeśli nie wierzysz, a Bóg istnieje - tracisz wszystko”. Dla Spinozy wszystko było częścią Boga, bo istnieje jedynie Bóg, a Gottfried Leibniz, człowiek który wiedział wszystko optymistycznie stwierdził, że żyjemy na najlepszym ze światów, stworzonym przez Boga jako wypadkowa najlepszych możliwości. Thomas Hobbes, który twierdził, że w stanie natury panuje “bellum omnia omnes - wojna wszystkich ze wszystkimi”, prawdopodobnie nie zgodziłby się z tym stwierdzeniem, a Wolter je po prostu wykpił. John Locke twierdził, że rodzimy się jako “tabula rasa”, czysta tablica, na której życie zapisuje kolejne doświadczenia. Doświadczenie jest zatem jedynym źródłem naszej wiedzy. Jego myśl była prekursorska, typowa raczej dla oświeceniowego empiryzmu niż baroku: nie warto sięgać rozumem ku rzeczom niepoznawalnym, gdy świat dostępny zmysłom i rozumowi dostarcza tak wielu tajemnic do rozwiązywania. Literatura barokowa zaczęła operować nowymi środkami wyrazu: paradoksem, absurdem, kontrastem, anaforą i inwersją. Szokowała czytelnika opisami brzydoty i cierpienia. W literaturze barokowej ścierały się różne koncepcje, czasem sprzeczne, apoteoza ekstazy religijnej z libertynizmem, średniowieczny alegoryzm z ozdobnym, przesyconym metaforami językiem. Typowymi motywami literatury baroku były: Bóg, piekło, Szatan, śmierć. Rozwinął się epos, powieść, komedia, tragikomedia i tragedia. Powstały wielkie dzieła epoki: Hamlet Szekspira, Don Kichot Cervantesa, Świętoszek Moliera, Raj utracony Miltona.