Filozofia Baroku

21 wrzesień 2007 

Reformacja stanowiła wyzwanie dla myśli katolickiej. Do walki z nią, jako z herezją stanęła Święta Inkwizycja. W 1600 roku na Campo di Fiori zginął na stosie Giordano Bruno. Swoje poglądy, sprzeczne z oficjalną wykładnią Kościoła, musiał odwołać Galileusz. W tym samym czasie Kartezjusz zwrócił uwagę na rolę wątpliwości w myśleniu i dał podstawy dla rozwoju oświeceniowego racjonalizmu. Blaise Pascal przedstawił człowieka jako istotę zagubioną, “trzcinę najwątlejszą w przyrodzie - ale trzcinę myślącą”; wykazał swoim zakładem “opłacalność” wiary w Boga, zgodnie z myślą “jeśli Bóg istnieje, a ty wierzysz - zyskujesz zbawienie i życie wieczne, jeśli wierzysz, a Boga nie ma - nic nie tracisz. Natomiast jeśli nie wierzysz, a Bóg istnieje - tracisz wszystko”. Dla Spinozy wszystko było częścią Boga, bo istnieje jedynie Bóg, a Gottfried Leibniz, człowiek który wiedział wszystko optymistycznie stwierdził, że żyjemy na najlepszym ze światów, stworzonym przez Boga jako wypadkowa najlepszych możliwości. Thomas Hobbes, który twierdził, że w stanie natury panuje “bellum omnia omnes - wojna wszystkich ze wszystkimi”, prawdopodobnie nie zgodziłby się z tym stwierdzeniem, a Wolter je po prostu wykpił. John Locke twierdził, że rodzimy się jako “tabula rasa”, czysta tablica, na której życie zapisuje kolejne doświadczenia. Doświadczenie jest zatem jedynym źródłem naszej wiedzy. Jego myśl była prekursorska, typowa raczej dla oświeceniowego empiryzmu niż baroku: nie warto sięgać rozumem ku rzeczom niepoznawalnym, gdy świat dostępny zmysłom i rozumowi dostarcza tak wielu tajemnic do rozwiązywania. Literatura barokowa zaczęła operować nowymi środkami wyrazu: paradoksem, absurdem, kontrastem, anaforą i inwersją. Szokowała czytelnika opisami brzydoty i cierpienia. W literaturze barokowej ścierały się różne koncepcje, czasem sprzeczne, apoteoza ekstazy religijnej z libertynizmem, średniowieczny alegoryzm z ozdobnym, przesyconym metaforami językiem. Typowymi motywami literatury baroku były: Bóg, piekło, Szatan, śmierć. Rozwinął się epos, powieść, komedia, tragikomedia i tragedia. Powstały wielkie dzieła epoki: Hamlet Szekspira, Don Kichot Cervantesa, Świętoszek Moliera, Raj utracony Miltona.